5000-5399
Sites per thema:
psy0 algemeen
psy1 systemen
psy2 denken
psy3 brein
psy4 individu
psy50 diagnostiek
psy54 behandeling
psy6 optimaal
psy7 groepen
psy8 suboptimaal
psy9 optimaal

5022 Modus 2: Soorten D


Soorten depressies

 

A. DE REACTIEVE DEPRESSIE

 

BEPALING

Vermindering van opgewektheid en levenslust als gevolg van een tegenslag of ontgoocheling.

DSM-code as I:

296.20 Eenmalige depressie, ongedefinieerd.

296.24 Eenmalige depressie, met psychotische decompensatie.

296.26 Eenmalige depressie, genezen.

 

OORZAAK

Tegenslag of mislukking. De depressie komt harder aan, al naargelang het verloren object meer betekent voor de persoon, en ook in de mate hij minder mogelijkheden tot compensatie of vervanging heeft.

 

SYMPTOMEN

Door wat de persoon verloren heeft, verliest hij ook het geloof in zichzelf en dit maakt hem triest. De mate waarin men uiting geeft aan zijn neerslachtigheid houdt niet alleen verband met de graad van neerslachtigheid, maar ook met karakteriele en culturele factoren.

 

1) Psychologische symptomen

Vermindering van algemene stemming, soms prikkelbaarheid.

Vaak aan het verlies denken.

Vermindering van belangstelling en activiteit.

Aandachtstoornissen ( met indruk van geheugenstoornissen).

Gevoelsuitingen (wenen) als men met gemis wordt geconfronteerd.

Neiging tot afzondering en vermijden van situaties die de droeve herinneringen oproepen

 

2) Lichamelijke symptomen

Slapeloosheid (vnl. inslaapstoornissen).

Vermoeidheid.

Gebrek aan eetlust, vermagering.

Vermindering van libido.

Verergerende situaties:

In omstandigheden is men gevoeliger voor depressies dan anders:

Als het verlies meer betekent dan gewoonlijk, bv. enig kind, eigen firma.

Als men minder lichamelijke en psychische weerstand heeft bv. ziekte, oververmoeidheid, zwangerschap.

Kenmerkend voor een depressie: de depressie is verbonden aan het onderwerp van verlies; 's morgens voelt men zich beter dan 's avonds want dan is men zich meer bewust van het verlies.

 

EVOLUTIE

De depressiviteit verdwijnt doordat ze verwerkt wordt en afslijt (zie meer in detail onder Rouwproces)

Afslijten: een zelfde stimulus kan niet blijvend een zelfde emotie opwekken. Opdat deze afslijting zou kunnen gebeuren moet de emotie echter optreden: bij verdringing blijft de emotieve kracht.

Verwerken: zowel inwendig, d.w.z. het relativeren van het verlies, al uitwendig: het krijgen van compensatie.

In de meeste gevallen verdwijnt de reactieve depressie spontaan. In sommige gevallen blijft een zekere verbittering en verminderd zelfvertrouwen bestaan: men is "gebroken".

Bij orale persoonlijkheden kan een neurotische depressie ontstaan.

 


B. UITPUTTINGSDEPRESSIE

 

BEPALING

Een uitputtingsdepressie is een depressie die optreedt na een lange periode van oververmoeidheid of van langdurig (maanden- tot jarenlang) gemis aan voldoening ("ontberingsdepressie"). Niet de uitputting zelf wel de ontbering, het onvervuld blijven van de eigen behoeften, veroorzaakt de depressie.

 

DSM-code As I:

296.20 Eenmalige depressie, ongedefinieerd

 

OORZAAK

In feite is het een vermenging van reactieve depressie (reactief niet aan een feit, maar aan een reeks van schijnbaar onbeduidende feitjes), en een toestand van lichamelijke uitputting met de psychologische gevolgen ervan (toegenomen prikkelbaarheid).

Bv. een student na de blok, een overwerkte zakenman, een huismoeder met veel jonge kinderen.

 

SYMPTOMEN

Deze depressie verloopt typisch in 3 fasen:

Een periode met alleen lichamelijke,

1) NEUROVEGETATIEVE tekenen van depressie: hartkloppingen, bloeddrukschommelingen, slapeloosheid, zenuwachtigheid, vaak stress genoemd.

2) Een HYPERESTHETISCH-EMOTIONELE periode: psychisch overgevoelig en prikkelbaar, enorme emotionele ontladingen na een onbeduidende frustratie, opvliegendheid, angsten, fobieën,... Blijft de eigenlijke depressie lang uit, dan kleeft men hier ook termen op als "hypersensitieve persoonlijkheid".

3) Een ECHTE depressie, soms angstig, soms futloos. Dit is een zichtbare, meest herkenbare fase.

 

BEHANDELING

Rust en antidepressiva: AD werken ook al in de eerste en tweede fase, ze verkorten de depressieve periode en voorkomen complicaties.

Psychotherapie: vnl. om het verband duidelijk te maken tussen de oorzaken en de depressie, en om de persoon er voldoende lessen voor later te leren uit trekken.

 



C. INVOLUTIEVE DEPRESSIE / BURN-OUT

 

BEPALING

Een depressie die optreedt aan het begin van de laatste levensfase. Bij vrouw vaak rond menopauze en huwelijk van laatste kind, bij man rond de op pensioenstelling. Soms na een zware ziekte die een einde maakte aan de vroegere levensactiviteiten. Men beseft dat men tot stilstand gekomen is of achteruitgaat.

 

DSM-code As I:

296.20 Eenmalige depressie, ongedefinieerd.

 

OORZAAK

Een mengeling van reactieve, neurotische en endogene (hormonale veranderingen) factoren.

 

SYMPTOMEN

Vnl. angst en lichamelijke tekenen. Vaak afwezigheid van typische depressieve klachten.

 

BEHANDELING

Medicatie: antidepressiva, vnl. Noveril, anxiolytika, bij vrouw evt. hormonale stabilisatie der menstruatiestoornissen en climacterische klachten, bij man evt. mannelijke hormonen voor potentiestoornissen.

Psychotherapie: vooral steuntherapie, en aanzetten tot aangepaste activiteiten ter compensatie van het verloren gegane.




D. ENDOGENE DEPRESSIE

 

SYNONIEMEN

Depressieve fase van Manisch-depressieve ziekte/psychose, cyclothymie, 'unipolaire' stemmingsstoornis.

 

BEPALING

Recidiverende vaak maandenlange depressies.

 

DSM-code As I

296.60 Bipolaire stemmingsstoornis, ongedefinieerd. 

296.64 Bipolaire stemmingsstoornis, met psychotische dekomp. 

296.66 Bipolaire stemmingsstoornis, gestabiliseerd.

 

VOORKOMEN

Ongeveer 1.5 % van de bevolking (2 % vrouwen, 1% mannen).

 

Erfelijk (dominant, X-gebonden). De zoon erft de ziekte dus in een geval op twee van de moeder, de dochter kan van beide ouders overerven. Als de vader het heeft, dan hebben alle dochters het, en geen der zoons.

 

(Ter herinnering: geslachtschromosomen bij de man: XY, bij de vrouw XX. Een kind krijgt van elke ouder een sekschromosoom. "Dominant" wil zeggen dat de aantasting van één der beide chromosomen volstaat om de ziekte uit te lokken.)

 

Daarom komt de ziekte tweemaal zo vaak voor bij vrouwen als bij mannen.

 

De kans op de ziekte neemt een beetje toe met de leeftijd van de vader, wellicht door verhoogde kans op degeneratie van de genen der spermatozoïden die, anders dan bij de eitjes van de vrouw, levenslang worden aangemaakt. Bij een vader in de 50 is de kans 1.3 maal zo groot als met een vader in de 20.

 

OORZAAK

De concentratie der neurotransmitters (vooral serotonine en DA) blijft niet constant, maar is soms maandenlang te hoog of te laag. De serotonine is meestal te laag, en de DA laag (depressie) of hoog (manie).

Vermits de depressies meestal in het najaar en de opwinding meestal in het voorjaar komen, denkt men dat de stoornissen onder invloed staan van de biologische klok die ook, bij andere zoogdieren, de winterslaap regelt.

 

BESCHRIJVING

Wordt meestal duidelijk tussen 30-40 jaar. De aanvallen nemen in frequentie toe, en worden weldra jaarlijks.

De depressie is eerder mat, apathisch. De persoon voelt zich slechter 's ochtends dan 's avonds.

Zonder behandeling duurt de aanval enkele maanden.

De persoon wordt soms delirant (psychotische decompensatie, melancholie, delirante manie).

Deze depressie leidt gemakkelijk tot zelfmoord.

 

Men onderscheidt bipolaire (afwisselend manisch en depressief), unipolaire (meestal depressief) en gemengde vormen: gejaagde depressie.

De persoonlijkheid is in principe niet aangetast. Maar na vele aanvallen blijft de ziekte uiteraard niet zonder gevolgen op de relatie en de persoonlijkheid.


BEHANDELING

 

Medicatie:

Bij depressie: vooral stimulerende antidepressiva (Tofranil).

Bij mengvormen: kalmerende antidepressiva (Tryptizol) met neuroleptica.

In alle geval: lithium (jaren-, levenslang), waardoor de NT gestabiliseerd worden, en nieuwe aanvallen voorkomen. Een regelmatige lithiumcontrole in het bloed is noodzakelijk (schildklierstoornissen). Soms Tegretol, Depakine, Lambipol i.p.v. lithium.

 

Elektroshock (ECT):

Vroeger was elektroshock de enige manier om de neurotransmitterconcentratie weer te normaliseren.

 

Psychotherapie:

Als relatie en/of persoonlijkheid werden aangetast (verlies van eigenwaardegevoel, verkeerde interpretaties over oorzaak van ziekte,...)

In elk geval is psycho-educatie zeer nuttig, om de patiënt te leren het probleem bij zichzelf tijdig te herkennen, en te beseffen dat hij dan vaak niet in staat is zichzelf realistisch in te schatten. een nuttig advies is dat patiënt twee personen kiest (bv. de partner en de psychiater) waarvan hij zich voorneemt steeds naar diens oordeel te luisteren, ook al vindt patiënt dit niet van zichzelf.

 

Andere:

In de lichtere gevallen wordt slaapdeprivatie soms toegepast: de persoon mag 1-2 nachten per week helemaal niet slapen. Misschien verklaarbaar doordat het negatief effect van de dromen wordt uitgeschakeld.

In lichtere gevallen kan lichttherapie helpen.




E. EXISTENTIËLE DEPRESSIE


Is het echt een teken van geestelijke gezondheid
om zich goed te voelen in deze wereld?

BEPALING

Een existentiële depressie is een depressie die veroorzaakt wordt door het toenemend besef van de grote gaping tussen wat wij graag zouden hebben in dit leven, en er mits een kleine inspanning wel zouden toe in staat zijn, enerzijds, en de werkelijkheid zoals die helaas maar is, anderzijds. Dit besef is meestal gekoppeld aan een gevoel van machteloosheid.


OORZAAK

Dit gevoel wordt veroorzaakt door het feit dat de evolutie van het heelal inderdaad nog lang niet voltooid is, en er dus nog een heel mooie toekomst te verwachten is, die uiteraard moeizaam zal moeten opgebouwd worden. De mens is de eerste soort levende wezens die deze discrepantie kan beseffen, vooral die mensen die deze zaken intuïtief en of intellectueel aanvoelen.


Daarenboven zijn sommige levensaspecten, zoals dood en agressie, die in vroegere nivo's biologisch onmisbaar waren, thans eigenlijk totaal overbodig geworden, maar nog reëel, onvermijdelijk en pijnlijk.


Het zijn uiteraard niet steeds dergelijke diepe beschouwingen die iemand brengen tot het besef van die existentiële discrepantie, maar vaak concrete levensomstandigheden die dan gemakkelijk als "oorzaak" worden aangewezen, zoals het zinloos stuk gaan van een relatie, de dood van een geliefde, het besef van de eigen nakende dood, zinloos geweld, het bankroet gaan van een eigen bedrijf dat jarenlang met veel liefde en moeite is opgebouwd. Ook jeugdfrustraties, strenge ouders, de banaliteit van het leven kunnen een rol spelen. Maar soms kan er een existentiële depressie bestaan bij mensen die echt geen enkele tegenslag van betekenis hebben meegemaakt.


VOORKOMEN

Sommige mensen zijn meer gevoelig dan andere hiervoor: idealisten bv., die geloven in de haalbaarheid van duurzame tussenmenselijke schoonheid en daar veel opofferingen voor doen, of mensen die geen recente tegenslagen hadden die een (valse maar aannemelijke) verklaring bieden voor hun depressiviteit, en dus geen onjuiste maar toch enigszins steungevende verklaring kunnen bedenken voor hun depressie.


Op oudere leeftijd komen existentiële depressies vaker voor, omdat men dan al zoveel heeft geprobeerd dat uiteindelijk niet blijvend gelukt is, zoals mooie relaties of een goede relatie met de kinderen gedachte heeft dat het in de toekomst -die er steeds minder is- nog wel kan gerealiseerd worden, en steeds meer van een naderend levenseinde bewust wordt.


SYMPTOMEN

Een gevoel van sluipende depressiviteit zonder echt droef te zijn.


Een verlagen van het energieniveau, niet in de zin van vermoeidheid, maar in een neiging tot uitstellen van initiatieven, omdat men onbewust niet meer gelooft in een (snelle) haalbaarheid ervan, toch niet als resultaat vam de eigen inzet. 


Allerlei tekenen van existentiële onbevredigdheid, die zich kan uiten als ongedurigheid, prikkelbaarheid, en ook in zucht naar "prikkelende" compensaties, en zich te storten in een "avontuur".


SOORTEN


1. Gemaskeerde existentiële depressies


Deze zijn in de meerderheid, omdat in onze cultuur dit begrip nog niet voldoende bekend is om gemakkelijk herkend te worden. De oorzaak van die depressie wordt hierbij geprojecteerd op andere factoren, die uiteraard reëel zijn. maar niet in staat de hele depressie te verklaren, al was het maar omdat de persoon niet eigenlijk duidelijk depressief is. Men spreekt dan soms van burn-out e.d.


Pseudo-verklaringen:


Men bedenkt soms enkele typische "valse" verklaringen, en ook zijn er recent soms reële tegenslagen, waaraan men de depressie meent te kunnen toeschrijven:


1) hypersensitieve persoonlijkheid (HST): een nieuwsoortig recent ingevoerd populair psychisch begrip, ter vervanging van de vroegere hyperesthetisch-emotionele persoonlijkheid (de tweede fase van een ontberingsdepressie).


2) vroegkinderlijke ervaringen, zoals een te strenge vader die niet toeliet zichzelf te zijn, of een moeder die steeds "de zaken onder de mat veegde", waardoor men als kind nooit leerde "zichzelf te uiten". Men voelt dus intuïtief aan dat die volmaaktere wereld gemaakt zou kunnen worden, maar weet niet hoe en/of ziet op tegen de moeite (groeiweerstand) en projecteert dit dan toe op de eigen persoonlijkheid, en vooral op hen die hun persoonlijkheid gemaakt hebben. Het existentieel gemis vertaalt men door het gevoel "niet echt zichzelf te kunnen zijn", en schrijft dit dan toe aan vroegkinderlijke, frustrerende ervaringen.


2. Onverhulde existentiële depressies


Slechts een kleine minderheid komt tot het besef van deze existentiële tragiek.


Er dient gezegd te worden dat een existentiële depressie, hoe juist haar reden tot neerslachtigheid ook is, toch grotendeels neurotisch is, omdat er een constructieve oplossing bestaat, zodat het blijven treuren eigenlijk een manier is om die oplossing niet te hoeven realiseren, dus eigenlijk een soort groeiweerstand is.


BEHANDELING


1. Organische therapie


Medicatie is niet steeds zo doeltreffend, want het zijn niet echt snelle stemmingsverschuivingen door opeenvolgende frustraties, maar een eerder langdurige manier van denken is, dus eerder een neurotisering.


2. Psychische therapie


Er zijn een reeks psychologische methodes om de Existentiële Depressie te milderen of op te lossen. Sommige worden trouwens spontaan al door de betrokkene gebruikt.


a) verdringen: de existentiële tragiek kan misschien gewoon verdrongen worden, al dan niet met rationalisaties dat er nu eenmaal toch niets aan te doen is, dat je als "vrijdenker" niet moet geloven in de religieuze fabeltjes van een "hiernamaals", maar gewoon moedig de werkelijkheid dat alles na de dood gedaan is moet onder ogen durven zien. En dat de menselijke natuur nu eenmaal zo beperkt is -wij zijn uiteindelijk ook maar een diersoort-, en dat al die mooie dromen uiteindelijk maar van het gehalte van Hollywoodfilms en andere sprookjes zijn.


b) exterioriseren: erover schrijven of praten. Hierbij kunnen vooral de geprojecteerde oorzaken een realistischer, d.w.z. versterkt fantasmatisch karakter krijgen. Anderzijds vormt dit soms een compenserende intimiteit, zelf trouwens één der meest onbevredigde behoeften bij de mens.


c) avontuurlijkheid: vermits de existentiële depressie vooral een gebrek aan bevrediging van enkele essentiële behoeften is, leidt deze toestand vaak tot grensverleggend, avontuurlijk gedrag, waarin men hoopt en (terecht) aanvoelt dat dáárdoor deze behoeften, zoals intimiteit, diepmenselijk onvoorwaardelijk contact en vertrouwen, zullen gevonden en beleefd worden.


d) transcendent inzicht: mits voldoende studie van de evolutieleer van denkers als Pierre Teilhard de Chardin, Julian Huxley, en de integratieve psychologie in het algemeen kan men ertoe komen die existentiële onvolmaaktheid niet meer te beleven als een gebrek maar als een groeikans, en het frustrerend inzicht als een blijk van de eigen inzichtelijke superioriteit. 


Ook het inzicht, dat ons bewustzijn het individueel niveau kan overstijgen en eigenlijk een bouwsteen is van het uiteindelijke kosmische bewustzijn (Logos), kan troostend werken, hoewel onze biologische levensdrang en sterfangst dit bewustzijn moeilijk maakt.


Sommige godsdiensten en filosofieën zoals het Boeddhisme, kunnen het bewustzijn versterken van "een constructieve bouwsteen van het Al" te zijn.


Dit transcendent inzicht kan ook versterkt en onderhouden worden door tal van esoterische, grotendeels intieme belevingen.

Bv. Vrijmetselarij, een tertiaire vriendschap met veel esthesieën.




F. ANGSTAANVALLEN

 

Symptomen

 

Angstgevallen, zowel de psychisch-emotionele tekenen, als de fysieke: versnelde hartslag bloeddrukdaling, zweten, hyperventilatie (is soms het meest opvallende symptoom).

 

Oorzaken

 

Meestal is er een onderliggende angstige depressie of een angstneurose. De angstaanval is dan een acute opstoot van de onderliggende neurotische pathologie.

 

Vaak is er een uitlokkende  factor: een waargenomen signaal van gevaar, dat door de onderliggende pathologie als meer bedreigend wordt geïnterpreteerd. Soms kan de uitlokkende factor verdrongen zijn, bv een beltoon die onbewust geassocieerd wordt met bv. een vroegere brand of verblijf in een concentratiekamp of gevangenschap.

 

Behandeling

 

Afhankelijk van de onderliggende pathologie. 

 

Symptomatisch kunnen anxiolytica, inderal en zelfs neuroleptica helpen.

 

De dieperliggende gevoeligheden en oorzaken kunnen wellicht enkel door psychotherapie behandeld worden.

 



G. HET ROUWPROCES VOLGENS KÜBLER-ROSS


zie Wikipedia. Wordt nog uitgewerkt.