6000-6999
Sites per thema:
psy0 algemeen
psy1 systemen
psy2 denken
psy3 brein
psy4 individu
psy50 diagnostiek
psy54 behandeling
psy6 optimaal
psy7 groepen
psy8 suboptimaal
psy9 optimaal

6552 Meditatie: DMR

Diepe Mentale Rust

Inleiding

Sinds de zestiger jaren hebben zich in het westen enkele van oorsprong oosterse meditatietechnieken verspreid. Deze zijn meestal afkomstig van yoga, waarbij men fysiek in moeilijke posities staat, en van meer boeddhistisch-hindoeïstische bronnen, waarbij men doorgaans in kleermakerszit ("lotushouding") rust. De positie is eigenlijk niet belangrijk. De in het oosten erg verspreide kleermakerszit komt van het feit dat de oosterlingen, door gebrek aan stoelen in hun cultuur, al van jongs af aan in die positie, of op een steen of een omgeslagen voet zitten, zodat hun heupgewrichten lichtjes vervormd zijn, wat het zitten in die positie voor hen bijzonder gemakkelijk en comfortabel maakt, maar voor de westerling bijna onmogelijk tenzij voor zeer magere vrouwen.

Belangrijker dan de positie, die alleen als rustgevend bedoeld is en bij ons dus even goed in een zetel of op een stoel kan gerealiseerd worden, is de mentale activiteit, de bewust gecontroleerde gedachtegang die onze spontane vrij associërende dagdromen tracht aan banden te leggen. Daarbij zijn er twee benaderingen: de boeddhistische en het gebruik van een mantra.

1. Boeddhistische Meditatie

In deze methode tracht men elke storende gedachte of storend geluid (van  buiten of uit ons eigen lichaam) rustig te neutraliseren door het te benoemen: "auto's rijden", "vogels fluiten", "darmen rommelen", enz. Belangrijk is het werkwoord in de noemvorm te zetten, wat de banaliteit van het gebeuren nog verhoogt. Men streeft er op die manier naar om de inwendige rust niet te laten verstoren, door dat men niet geïrriteerd geraakt, conclusies trekt, voornemens begint te maken, enz. Andere methodes zijn: hyperconcentratie, waarbij men zich bv op een brandende kaarsvlam of de zeegolven concentreert, of op delen van het lichaam (een "bodyscan"), of extreem traag bepaalde eenvoudige handelingen uitvoert, bv een nootje eten gedurende een kwartier.

Bij de mantra-methode herhaalt men inwendig een neutraal woord, een "mantra", waarvan "aoem" (aum, om) het beroemdste is. Doch er zijn vele andere mantra's. De mantra heeft in feite een dubbele functie: (1) ze dient om de verstrooiende associaties telkens weer af te breken en uit te doven, en (2) op enkele weken ontwikkelt ze zich tot een geconditioneerde stimulus die bijna automatisch die diepe mentale rust oproept. Een goede mantra moet daarom associatie-arm en betekenisloos zijn. Een woordje als bv "ontspan" is een slechte mantra.

Beide methodes baden in een zweem van religiositeit die westerlingen niet erg aantrekkelijk vinden, en er zijn daarom vanaf de vijftiger jaren van de XXe eeuw enkele pogingen gedaan om de essentie van de methodes te distilleren en als dusdanig te verspreiden.

Twee omzettingen zijn zeer succesvol geweest: Transcendente Meditatie en Mindfulness.

2. Christelijke meditatie

In het christendom zijn de woorden contemplatie, meditatie, Lectio Divina en gecentreerd gebed gebruikelijk. Contemplatie betekent beschouwing, overweging. De Lectio Divina is een contemplatieve methode. Hierbij wordt een Bijbel- of andere tekst in stilte overwogen, om de verschillende betekenissen tot zich door te laten dringen. Hiermee krijgt de tekst betekenis en diepgang Bij meditatie wordt de aandacht gericht op een specifiek object, bijvoorbeeld een afbeelding of een klank. In het centrerend gebed worden een of twee betekenisvolle woorden uit een aansprekende tekst in gedachten herhaald, waardoor de geest tot rust komt. Heel wat christelijke auteurs, zelfs vroegchristelijke, beschrijven meditatie en de ervaringen die ze daarbij hebben. Ruusbroec, Hadewijch en Beatrijs van Nazareth zijn prachtige voorbeelden. Deze vormen van meditatie kunnen leiden tot mysrieke ervaringen.

3. Transcendente Meditatie (TM)

Deze methode (de Nederlanders zeggen: transcendentale meditatie, zoals in het Engels) laat alle religieuze verwijzingen vallen, hoewel er een "inwijding" plaatsgrijpt voor een soort hindoeïstisch altaar, met een oosters gezang waarbij de mantra wordt toegekend. De mantra wordt zogezegd aangepast aan de persoonlijkheid van de ingewijde, en men moet beloven haar nooit kenbaar te maken. Later is gebleken dat er helemaal geen logica achter zat, maar dat het hele gedoe een beetje commercieel bedoeld was. Op internet vind je alle uitleg hierover. Desondanks werkt de methode vrij goed, en men heeft spectaculaire effecten vastgesteld op bloeddruk, EEG-patronen (meer alfa-golven), stemming (minder depressief of prikkelbaar), darmkolieken, hartritmestoornissen, creativiteit. De effecten zijn gemiddeld 3x zo sterk als bij "gewone" relaxatie en meditatietechnieken. Het leerproces verloopt in dagen, niet in maanden zoals bij analoge methodes.

De methode wordt toegepast door tweemaal per dag ongeveer 20 minuten te mediteren, wat in de meeste meditatietechnieken hetzelfde is. Dit komt overeen met twee droomfasen tijdens de kernslaap (= de eerste 4 uren van de slaap). Deze droomfasen zijn in de neurologie bekend voor hun emotioneel herstel en geheugenopfrissing, en het geregeld verstoren ervan leidt tot depressie en geheugenstoornissen.

Hoewel de methode zeer populair was tot in de tachtiger jaren, is zij een beetje van het toneel verdwenen door toenemende commercialisatie, bijgeloof (je zou kunnen zweven in een soort levitatie -sidhi's- als je maar genoeg mediteerde) en financiële en fiscale schandalen rond de stichter Maharishi Mahesh Yogi, een Indisch ingenieur.

4. Mindfulness (MFN)

Dit is een vereenvoudiging van boeddhistische meditatietechnieken. Het Sanskriet smrti, in Pali sati, betekent eigenlijk geheugen, herinnering en helemaal niet aandacht of mindfulness. Maar dit in vergetelheid geraakte eeuwenoude Engelse woord werd in de 19e eeuw daarvoor gebruikt door Engelsen in Indië. In het westen is deze meditatietechniek, die vooral bestaat in een vertraagde concentratie op zijn lichaam en eenvoudige activiteiten, gekoppeld aan een gepopulariseerde vorm van cognitieve gedragstherapie, d.w.z. het zich voorhouden van rationeel-emotieve en positieve gedachten. De meetbare resultaten van MFN zijn bijna zo goed als die van TM, doch het is hierbij uiteraard moeilijk te weten welk aandeel in de resultaten van de meditatie komt, en welk van de cognitieve gedragstherapie. De methode is thans zeer populair, een echte hype, door een gecombineerde behoefte in onze cultuur aan spiritualiteit en aan het opvoeren van de professionele prestaties.

5. Diepe Mentale Rust (DMR)

Deze methode werd ontwikkeld door de Italiaanse astrofysicus prof Fabricio COPPOLA, van het merkwaardige Scientia Instituut (in Massa, tussen Carrara, Pisa en Firenze), eerst onder de naam "Diepe Meditatie", en later als "Tecnica Naturale Anti-Stress". Amerikanen hebben dit gecommercialiseerd onder de naam "Natural Stress Relief" NSR®.

We verkiezen de naam DMR boven anti-stress, omdat we in de integratieve psychologie eerder het bevorderen van het positieve (diepe rust) beogen, dan het bestrijden van het negatieve (anti-stress).

De techniek is identiek aan TM, met dit verschil dat de hele poespas van mantra's weggelaten wordt. Als enige mantra stelt men voor "Lam", maar vermits dit woord in het Nederlands tal van negatieve associaties oproept, en dus helemaal niet cultuur- of associatievrij is stellen wij voor om gewoon het eeuwenoude "aoem" te gebruiken.

Techniek: tweemaal per dag op een rustige plaats 15-20 minuten zittend rusten, en de mantra binnensmonds, "mentaal" herhalen. Langzaam ontstaat er een continue, beeldarme toestand van heldere, diepe ontspanning. Zodra men merkt dat storende associaties weer de kop opsteken neemt men het herhalen van de mantra op, tot wanneer dit als vanzelf wegebt. De resultaten zijn reeds na enkele dagen voelbaar onder de vorm van verminderde irritatie en toegenomen alertheid en creativiteit.

Effecten: zowel intellectueel (concentratie, creativiteit), als qua persoonlijkheid (minder prikkelbaar, meer empathie en spontane hulpvaardigheid) en neurovegetatief (betere bloeddruk, minder darmklachten en hoofdpijn) zijn er significante resultaten te meten bij meditatie, het snelst (na een week) bij TM en DMR, en weldra ook bij MFN (na 4-8 weken). [New York Times 9/13]